احساس درماندگی شدید، بهت، وحشت، از دست دادن همه چیز و احساس گناه از مسایل شایع این عزیزان است؛ احساس گناه از اینکه او زنده مانده است و عزیزان دیگر از دست رفته اند؛ احساس تقصیر که شاید میتوانستم کمک کنم ولی کوتاهی کردم؛ احساس خشم و عصبانیت حتی نسبت به تقدیر، مقدسات دینی و خداوند که چرا این اتفاق بایستی برای ما می افتاد...
در ساعتها و روزهای اول حادثه، کسانی که با شما در تماس قرار میگیرند مراحل اول یا دوم واکنش عزا و از دست دادن را طی میکنند که لازم است با آن آشنا باشید:

مرحله اول: شوک ناباوری
در این مرحله فرد نشانه ها و هیجانات زیر را از خود نشان میدهد:
گیجی و منگی و بهت زدگی
فراموشی و انکار مشکل و فاجعه
نداشتن هیجان، گریه و واکنش
مرحله دوم: خشم
در این مرحله فرد علایم زیر را از خود نشان میدهد:
احساس ناکامی و درماندگی
تحریک پذیری و عصبانیت
خشم نسبت به اطرافیان، امدادگران و کارکنان پزشکی
خشم و تهاجم نسبت به مسئولین و مقدسات
خودزنی، جیغ و بیقراری
علائم فوق در روزها و هفته های اول کاملا طبیعی و قابل انتظار میباشد. برای کمک به حادثه دیدگان میتوان از توصیه های زیر کمک گرفت:
1- به افراد اجازه دهید که در صورت امکان جنازه عزیزانشان را ببینند.
2- فرصت سوگواری و گریه و زاری را برای داغداران حادثه فراهم کنید. شرایطی را فراهم کنید که آنها بتوانند به راحتی و بدون مانع عزاداری کنند.
3- سعی کنید افراد حادثه دیده دور هم جمع شده و با هم عزاداری کنند؛ ارتباط داشته باشند و به هم کمک کنند.
4- به فرد اجازه و فرصت صحبت کردن بدهید، ولی در صورت عدم تمایل وی را مستقیما وادار به صحبت نکنید.
5- به صحبتها و پاسخهای افراد به دقت گوش فرا دهید و با وی همدلی کنید.
6- هنگام صحبت با قربانیان عجله نکنید، بگذارید آنها بدانند تا هر وقت که بخواهند، شما آنجا خواهید بود.
7- از سکوت نهراسید، اما بتدریج و آرام سعی کنید به بهانه های مختلف به افراد ساکت نزدیک شده، ابراز حمایت و کمک کرده یا از آنها در کارها کمک بخواهید.
8- قربانیان چنین حوادثی اغلب نیاز دارند داستان فاجعه را بارها و بارها بازگو کنند شما میتوانید با سوالات بجا و مناسب با استفاده از روشهای مناسب گوش دادن مثل توجه کردن، نگاه کردن و تکرار جملات این فرایند و تخلیه هیجانی آنها را ادامه دهید.
9- به افراد اطلاعات صحیح بدهید. گاهی ممکن است وسوسه شوید که در مورد سلامت وابستگان به آنها اطمینان دهید. این کار فقط ناراحتی و واکنش فرد را به تاخیر میاندازد. در صورت امکان فرد را به مرکز اطلاع رسانی مربوط به مجروحان هدایت کنید.
10- از دادن قول و وعده های بیجا به شدت پرهیز کنید. مثلا به قربانیان اطمینان بیجا ندهید. بهترین جمله میتواند این باشد: "درست است که اوضاع مثل سابق نخواهد شد ولی مثل الان هم نمی ماند".
11- این افراد ممکن است احساسات و واکنشهای مختلف و گاهی عجیب نشان دهند. تمام این احساسات و واکنشها را بپذیرید و عکس العمل منفی نشان ندهید.
12- حتی اگر قربانیان مواردی از رفتارهای نادرست و حتی غیر اخلاقی در زمان حادثه را برای شما نقل میکند (مثلا بجای نجات فرد دیگر، خودش یا اموالش را نجات داده است) به هیچ وجه قضاوت و سرزنش نکنید.
13- به قربانیان توضیح دهید که از آنها چه انتظاری میرود و آنها باید چه انتظاری از دیگران داشته باشند؛ مثلا از آنها انتظار میرود که با کادر درمانی همکاری کرده یا در جهت آرام کردن اعضای خانواده بکوشند و یا در اردوگاه کارهای شخصی را انجام دهند.
14- با قربانیان به نحو حمایت کننده ای رفتار کنید ولی اصرار نکنید که فرد حتی احساس "خوبی" داشته باشد.
15- سعی کنید از وابسته شدن فرد به خودتان جلوگیری کنید.
16- به افراد توضیح دهید که واکنشهای شدید و ناراحت کننده ایشان طبیعی و بخشی از فرایند سوگ و سیر عزای طبیعی میباشد.
17- شرکت در مراسم مذهبی و دعا در حفظ سلامت روانی حادثه دیدگان تقش بسزایی دارد.
18- افراد خانواده و بخصوص کودکان را تا حد امکان از همدیگر جدا نکنید.
19- شرایط و فرصتی را برای بازی کردن و سرگرم شدن برای کودکان فراهم کنید.

http://ehrsi.com/contentid-32.html